Bośnia 100 Dinarów Herb 1992 P-13a

Kraj	Bośnia i Hercegowina
Stan	UNC
Nominał	100 dinarów (BAD)
Materiał	papier
Rozmiar	145 x 73 mm
Pick	P-13a
Producent (drukarnia)	brak potwierdzonych danych
Seria	różne
Rok emisji	1992

Prezentowany banknot to 100 dinarów z 1992 P-13a, emitowany przez Narodowy Bank Bośni i Hercegowiny w Sarajewie w ramach pierwszej regularnej emisji dinara bośniackiego, wprowadzonej do obiegu 1 lipca 1992 roku. Powstał w dramatycznych okolicznościach – zaledwie kilka miesięcy po ogłoszeniu niepodległości Bośni i Hercegowiny (marzec 1992) i wybuchu wojny w Bośni, w czasie gdy stolica kraju znajdowała się już w oblężeniu.

Awers

Główną częścią awersu jest duży numerał „100" umieszczony na tle finezyjnego ornamentu giloszowego, otoczony dwujęzycznymi napisami „STO DINARA" oraz „СТО ДИНАРА" (łacinka i cyrylica), co odzwierciedla ówczesną dwualfabetowość Bośni i Hercegowiny. W polu przypominającym okno znaku wodnego widnieje nazwa emitenta – „Narodna banka Bosne i Hercegovine" (Narodowy Bank Bośni i Hercegowiny) – wraz z faksymile podpisu prezesa banku. Na banknocie umieszczono także datę emisji w formie „1 JULI – SRPANJ 1992" (1 lipca 1992) oraz ostrzeżenie przed fałszowaniem zapisane cyrylicą. Uzupełnieniem kompozycji jest niewielki, koronowany herb państwowy umieszczony przy prawej krawędzi pola głównego oraz pionowo biegnący numer seryjny.

Rewers

Rewers zdominowany jest przez godło państwowe Republiki Bośni i Hercegowiny, przyjęte dekretem z mocą ustawy 4 maja 1992 roku jako tymczasowy herb młodego państwa. Przedstawia ono niebieską tarczę przepołowioną białą, ukośną belką symbolizującą miecz bana, a później króla Tvrtka I – władcy z dynastii Kotromaniciów, twórcy średniowiecznego Królestwa Bośni. W obu polach tarczy umieszczono po trzy złote, stylizowane lilie (łącznie sześć), nawiązujące do herbu dynastii Kotromaniciów oraz do rodzimego bośniackiego kwiatu – lilii bośniackiej (Lilium bosniacum). Wokół godła powtórzono numerał „100" oraz dwujęzyczne nazwy nominału, zachowując symetrię układu graficznego znaną z awersu.

Warto wiedzieć – i warto mieć

Pierwszy dinar bośniacki był walutą stworzoną niemal z dnia na dzień – zastąpił dinara jugosłowiańskiego w Bośni i Hercegowinie po ogłoszeniu niepodległości od Jugosławii w marcu 1992 roku, przy kursie wymiany 1 dinar bośniacki za 10 dinarów jugosłowiańskich. Wprowadzenie własnego pieniądza miało dla władz w Sarajewie znaczenie nie tylko gospodarcze, ale przede wszystkim polityczne – było jednym z symboli suwerenności państwa, które w tym samym czasie musiało bronić swojego istnienia na polu walki.

Emisja z lipca 1992 roku była walutą krótkotrwałą. Postępująca hiperinflacja, spowodowana wojną, blokadą gospodarczą i utratą kontroli nad częścią terytorium kraju, sprawiła, że już w sierpniu 1994 roku pierwszego dinara zastąpił drugi dinar bośniacki, a docelowo – po zakończeniu wojny – wspólną walutą kraju stała się marka zamienna (konwertybilna).

Herb widoczny na rewersie banknotu to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli bośniackiej wojny lat 1992–1995. Nawiązywał on bezpośrednio do herbu średniowiecznego Królestwa Bośni i miał podkreślać ciągłość historyczną państwa sięgającą czasów Tvrtka I Kotromanicia, koronowanego w 1377 roku na pierwszego króla Bośni. Ukośna biała belka na tarczy była odczytywana jako stylizowany miecz władcy, a złote lilie – jako herbowy znak jego dynastii.

Warto podkreślić, że herb z 1992 roku miał charakter wyłącznie tymczasowy. W 1998 roku, w ramach porozumień pokojowych z Dayton mających godzić interesy trzech głównych narodów Bośni i Hercegowiny, zastąpiono go nowym, neutralnym etnicznie godłem z niebiesko-żółtą tarczą i gwiazdami, które obowiązuje do dziś. Banknoty takie jak prezentowana 100-dinarówka są więc dziś jedynym powszechnie dostępnym nośnikiem tego historycznego, „wojennego" herbu.

Dwujęzyczny, łacińsko-cyrylicki zapis nominału na banknocie odzwierciedla realia wielonarodowej Bośni i Hercegowiny sprzed podziałów administracyjnych wprowadzonych po wojnie, gdy jeden bank centralny i jedna waluta obsługiwały – przynajmniej formalnie – całe terytorium kraju.

Dla kolekcjonerów banknoty pierwszej emisji dinara bośniackiego z 1992 roku stanowią cenny zapis narodzin państwa w warunkach wojny – emitowane były w obleganym Sarajewie, w czasie gdy normalne funkcjonowanie instytucji państwowych było skrajnie utrudnione, co czyni je nie tylko środkiem płatniczym, ale i świadectwem historycznym tamtego okresu.

Warto również pamiętać, że kilka lat po opisywanej emisji, w ramach sił pokojowych ONZ (UNPROFOR), na terenie Bośni i Hercegowiny służył Polski Kontyngent Wojskowy, co stanowi jeden z licznych, choć mniej znanych, polskich wątków związanych z historią tego regionu w latach 90. XX wieku.

Oferowany banknot pochodzi z oryginalnej paczki bankowej. Numer seryjny może różnić się od przedstawionego na zdjęciu.