Afganistan 1000 afghani Pałac 1991 P-61c

Kraj	Afganistan
Stan	UNC
Nominał	1000 afghani (AFA)
Materiał	papier
Rozmiar	160 × 70 mm
Pick	P-61c
Producent (drukarnia)	brak potwierdzonych danych
Seria	różne
Rok emisji	1991 (1370 SH)

Awers

Awers przedstawia Rawza-e-Sharif w Mazar-e Sharif, monumentalne sanktuarium znane powszechnie jako Błękitny Meczet. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Afganistanu, słynący z bogato dekorowanych elewacji pokrytych niebieskimi i turkusowymi płytkami ceramicznymi.

W tradycji miejscowej sanktuarium wiązane jest z Alim ibn Abi Talibem, kuzynem i zięciem proroka Mahometa oraz jedną z najważniejszych postaci w historii islamu. Historyczna identyfikacja miejsca pochówku Alego jest przedmiotem tradycji religijnej – jego najbardziej znane sanktuarium znajduje się w irackim Nadżafie.

W górnej części kompozycji umieszczono emblemat Da Afghanistan Bank z konnym jeźdźcem. Wokół znajdują się rozbudowane wzory giloszowe, napisy w językach używanych w Afganistanie oraz duże oznaczenia wartości nominalnej 1000.

Na banknocie znajduje się data 1370 według irańskiego kalendarza słonecznego Hidżry, odpowiadająca latom 1991–1992 kalendarza gregoriańskiego. Odmiana P-61c jest katalogowana jako emisja z 1991 roku.

Rewers

Rewers przedstawia Taq-e Zafar – Łuk Zwycięstwa w Paghman, miejscowości położonej w pobliżu Kabulu. Nie jest to pałac – popularne określenie „Pałac” należy w przypadku tego banknotu skorygować. Głównym motywem architektonicznym jest monumentalny łuk triumfalny.

Taq-e Zafar został wzniesiony dla upamiętnienia niepodległości Afganistanu po III wojnie brytyjsko-afgańskiej w 1919 roku. Monument ma wyraźne inspiracje europejską architekturą triumfalną, ale został uzupełniony elementami dekoracyjnymi związanymi z kulturą Afganistanu.

Kompozycję rewersu uzupełniają elementy zabudowy i bramy związane z historycznym kompleksem ogrodowym Paghman. Całość przypomina o okresie modernizacji kraju prowadzonej za panowania króla Amanullaha Chana.

Warto wiedzieć – i warto mieć

Banknot posiada oznaczenie Pick P-61c i należy do ostatniej odmiany klasycznego banknotu 1000 afghani emitowanego przed gwałtownymi przemianami politycznymi początku lat 90. Był banknotem obiegowym Da Afghanistan Bank i reprezentował najwyższy nominał tej części serii przed pojawieniem się kolejnych, wyższych wartości.

Określenie „pałac” nie opisuje prawidłowo głównych motywów tej emisji. Banknot przedstawia dwa konkretne zabytki: Błękitny Meczet w Mazar-e Sharif oraz Łuk Zwycięstwa Taq-e Zafar w Paghman. Są to miejsca związane odpowiednio z religijnym i politycznym dziedzictwem Afganistanu.

Mazar-e Sharif leży w północnym Afganistanie i jest jednym z najważniejszych miast kraju. Jego nazwa oznacza w przybliżeniu „szlachetne sanktuarium” lub „święty grobowiec” i bezpośrednio nawiązuje do kompleksu Rawza-e-Sharif, wokół którego rozwinęło się miasto.

Błękitny Meczet jest szczególnie znany z intensywnie niebieskich, turkusowych i kobaltowych dekoracji ceramicznych. Fasady, kopuły i minarety pokrywają skomplikowane geometryczne oraz roślinne ornamenty, tworząc jeden z najbardziej efektownych przykładów architektury islamskiej w Afganistanie.

Sanktuarium jest również ważnym miejscem obchodów Nawruzu – tradycyjnego perskiego Nowego Roku, przypadającego w okolicach równonocy wiosennej. Mazar-e Sharif od stuleci pozostaje jednym z najważniejszych centrów tych uroczystości w Afganistanie.

Drugi zabytek, Taq-e Zafar, znajduje się w Paghman w prowincji Kabul. Monument powstał pod koniec lat 20. XX wieku, za panowania króla Amanullaha Chana, który próbował szybko modernizować Afganistan i wprowadzać rozwiązania inspirowane współczesnymi państwami europejskimi.

Łuk upamiętniał odzyskanie przez Afganistan pełnej kontroli nad polityką zagraniczną po III wojnie brytyjsko-afgańskiej w 1919 roku. Konflikt zakończył okres, w którym Wielka Brytania wywierała zasadniczy wpływ na afgańskie stosunki międzynarodowe.

Król Amanullah Chan jest jedną z kluczowych postaci afgańskiej historii XX wieku. Po uzyskaniu pełnej niezależności rozpoczął rozległy program reform administracji, edukacji i życia społecznego, inspirowany między innymi doświadczeniami zdobytymi podczas podróży po Europie.

Paghman miało stać się reprezentacyjnym miejscem wypoczynku i symbolem nowoczesnego Afganistanu. Wznoszono tam ogrody, wille, pawilony i budowle inspirowane architekturą europejską. Taq-e Zafar stanowił monumentalną bramę do tego założenia.

Znaczna część zabudowy Paghman została później poważnie uszkodzona podczas wieloletnich konfliktów w Afganistanie. Sam Łuk Zwycięstwa również ucierpiał, a po 2001 roku został poddany rekonstrukcji i ponownie stał się jednym z charakterystycznych zabytków okolic Kabulu.

Banknot datowany jest na rok 1370 SH. Afganistan tradycyjnie posługuje się słonecznym kalendarzem Hidżry, którego początek rachuby związany jest z hidżrą Mahometa, lecz w przeciwieństwie do muzułmańskiego kalendarza księżycowego rok zaczyna się wraz z równonocą wiosenną.

W chwili emisji Afganistan znajdował się u schyłku okresu Demokratycznej Republiki Afganistanu. W 1991 roku trwała wojna domowa pomiędzy rządem w Kabulu a różnymi ugrupowaniami mudżahedinów, a już w kwietniu 1992 roku dotychczasowy system polityczny upadł.

Kolejne lata przyniosły gwałtowną destabilizację gospodarki i szybki wzrost ilości pieniądza w obiegu. W rezultacie afghani silnie tracił wartość, a banknot 1000 afghani, który wcześniej był wysokim nominałem, z czasem stał się relatywnie niewielką jednostką płatniczą.

Stary afghani został ostatecznie zastąpiony podczas reformy walutowej w 2002 roku. Wprowadzono wtedy nową serię banknotów oraz nowy afghani, co miało uporządkować system pieniężny po dziesięcioleciach konfliktów i występowaniu wielu odmian banknotów równocześnie.

Banknot posiada nitkę zabezpieczającą, natomiast dla P-61c występują różnice produkcyjne spotykane pomiędzy poszczególnymi partiami. Źródła katalogowe nie są zgodne co do przypisania wszystkich odmian P-61c do jednej konkretnej drukarni, dlatego w tabeli producent został pozostawiony jako brak potwierdzonych danych.

P-61c jest niezwykle interesującym banknotem kolekcjonerskim, ponieważ łączy Błękitny Meczet – symbol religijnego dziedzictwa Mazar-e Sharif – z Taq-e Zafar, symbolem afgańskiej niepodległości. Dodatkowo emisja pochodzi z przełomowego 1991 roku, bezpośrednio poprzedzającego upadek ówczesnego systemu politycznego Afganistanu.

Oferowany banknot pochodzi z oryginalnej paczki bankowej. Numer seryjny może różnić się od przedstawionego na zdjęciu.